Åpne hovedmenyen
Fylgjeſveinen.
Preika
paa
andre Joladagen.
————————
Av
Kriſtofer Janſon.
————————
Bergen.
Hjaa Edv. B. Giertſen.
————————
Prentat hjaa J. D. Beyer.
Bøn.

Vaar Herre og vaar Gud! me koma til deg og vil beda deg um Styrke og Magt til at kunna vera dine rette Fylgjeſveinar. Av eigi Kraft kann me det inkje, det veit du, og du heve ſagt oſs, at me ſkal taka Krosſen upp og fylgja deg etter. So lyt du hjelpa oſs, du vaar kjære Herre og Frelſar, ſom er ſterk i det veike, du lyt hjelpa oſs til at faa ein Hug, ſom er viljug til at taka Krosſen upp, og ein Rygg, ſom er ſterk nog til at bera honom etter deg. Du heve fulla ſynt fyrr, at du kann ſkapa um eit Mannahjarta, du heve ſynt i den Flokk av Pinſlarvitne, ſom no kranſa deg ſom ei Sky, at Jeſu Namn kann traasſa Baal og Brand og Sverd og Pinſlor, at Jeſu Namn kann fylla Hjartat med Song midt i Sorg, med Gleda midt i Trengſla, med Takk midt i Verk og Vaade. So kom daa til oſs med din Heilage-Ande, og ſtyrk det veike Hjartat vaart til at kunna vitna um deg i Ord og Gjerd alle vaare Livedagar, hjelp oſs til at kunna ſyngja i dei myrke Dagar ſo hugheilt ſom Luther ſong:

„Og taka dei vaart Liv,
Gods, Æra, Born og Viv;
Lat fara, um ſo er,
Me endaa Siger fær,
Guds Rike vaart ſkal vera.“


Tekſt.
Ap. Gj. 6, 8—15 og 7, 54—60.

„Men Stefanus full av Naade og Kraft gjorde Under og ſtore Teikn millom Folket. Men ſume ſtoda fram, ſom høyrde til den Synagoga, ſom verd kallad Libertiner- og Kyrenæer- og Alekſandriner-Synagoga, og ſume av deim fraa Kilikia og Aſia, og trætad med Stefanus, og dei vunno inkje ſtanda mot den Visdom og Ande, ſom han talad med. Daa ſette dei løynlega Folk til at ſegja: „me hava høyrt honom tala Spottord imot Moſes og Gud.“ Og dei øſte upp Folket og dei Eldſte og dei Skrivtlærde, og dei foro inn paa honom og drogo honom med ſeg og førde honom fyre Raadet. Og dei hadde fram Ljungvitne, ſom ſagde: „denne Mannen held inkje upp med at tala Ord mot den heilage Staden og mot Logi; for me hava høyrt honom ſegja, at denne Jeſus fraa Naſaret ſkal brjota ned denne Staden og brøyta dei Skikkerna, ſom Moſes heve gjevet oſs.“ Og daa dei feſte Augo paa honom alle ſom i Raadet ſaato, ſaago dei hans Andlit ſom eit Engels-Andlit. — Men daa dei høyrde detta, ſkar det deim i Hjarto deira, og dei bito Tennerna i Hop mot honom. Men full av heilag Ande ſkodad han mot Himmelen og ſaag Guds Æreglans og Jeſum ſtanda attved Guds høgre Hand, og han ſagde: „ſjaa, eg ſer Himlarne opne og Menneſkje-Sonen ſtanda attved Guds høgre Hand.“ Men dei ropad med høg Røyſt og heldo fyre Øyro ſine og foro ſamhugade inn paa honom; og daa dei hadde ſtøytt honom ut or Byen, ſteinad dei honom. Og Vitni lagde Klædi ſine fraa ſeg attved Føterne til eit Ungmenne, ſom heitte Saulus, og dei ſteinad Stefanus, ſom aakallad og ſagde: „Herre Jeſu! tak imot Anden min!“ Og han fall paa Kne og ropad med høg Røyſt: „Herre! lat deim inkje forſkylda denne Syndi.“ Og daa han hadde ſagt detta, ſomnad han av. —

Dagſens Evangelium.
Math. 23, 34 fg.

Difyre, ſjaa eg ſender til dykker Profetar og Vismenner og Skrivtlærde; ſume av deim ſkulo de drepa og korſsfeſta og ſume av deim ſkulo de hudflengja i Synagogom dykkar og forfylgja deim fra By til By; ſo at det ſkal koma yver dykker alt rettferdig Blod, ſom er uthellt paa Jordi, fraa Blodet av Abel den rettferdige til Blodet av Sakarias Barakiasſon, ſom de draapo millom Templet og Altaret. Sanneleget eg ſegjer dykker, det ſkal koma alt detta yver denne Ætti. Jeruſalem! Jeruſalem! ſom ſlær i Hel Profetarne og ſteinar deim, ſom til deg ero ſende, kor ofta heve eg viljat ſamna Borni dine, likaſom ei Høna ſamnar Ungarne under Vengjorna ſine, og de vilja inkje. Sjaa dykkar Hus ſkal verda lagt i Øyde. For eg ſegjer dykker, heretter ſkulo de inkje ſjaa meg, til deſs de ſegja: „velſignad vere den, ſom kjem i Herrens Namn!“

Brøder og Syſter i Jeſu Kriſto, vaar Herre! Naade vere med dykker og Fred fraa Gud vaar Fader og den Herre Jeſu Kriſto!

Me hava no høyrt um Fyregangsmannen, og me hava høyrt um Frelſaren ſjølv, korleides han vardt fødd paa ein undarleg, løyndomsfull Maate av Jomfru Maria. Idag ſkal me feſta Augat paa Fylgjeſveinen, paa Stefanus; difyre verd denne Dag ogſo kallad St. Stefanus Dag. Me ſkal taka honom til Mynſter fyre oſs, ſo me kunde læra av honom at verda ſanne Jeſu Vitne og gode Jeſu Fylgjeſveinar. Og ſo ſkal me taka Jødarne, ſom ſteinad honom, til Varegſla, ſo me inkje kaſta Stein paa nokon Jeſu Fylgeſvein, inkje reka nokon truande Mann burt og ſtengja Dyri baade fyre honom og fyre Jeſus Kriſtus, ſom gjeng i Fylge med honom. Kven var daa denne Stefanus? Me hava høyrt um honom fyrr i Apoſtla-Gjerningarne, at han var utvald til at vera Fatigforſtandar fyre Menigheiti i Lag med 6 andre, og det Stykket, me hava leſet i Dag, fortel oſs, at han var ein Mann „full av Naade og Kraft,“ og at han „gjorde Under og ſtore Teikn millom Folket.“ Han maa ſoleides hava voret ein mann, ſom heve aatt Guds Naadesgaavor i ſtort Maal, og ſom heve brukat desſe Gaavor til at vitna um og utbreida hans Namn, ſom hadde gjevet honom Gaavorna, hans Namn, ſom han kjenteſt ved ſom ſin Herre og Meiſtr, Jeſus Kriſtus. Detta forargad Jødarne, men Stefanus gav ſeg inkje. Han ſagde, ſom Apoſtlarne ſagde, at „ein lyt lyda Gud meir enn Mann,“[1] og ſo var han lika urædd ſom fyrr. Daa var det, Jødarne tok honom og laug paa honom og ſidſtpaa ſteinad honom, ſoleides ſom me hava leſet i Dag.

Kjære Viner! me maatte nog ynſkja, at me kunde liva ſoleides og vitna ſoleides og faa døya med ſlik Gleda, ſom Stefanus gjorde det. Han var eit ſan Herrens Vitne denne Stefanus — men er det berre han, ſom ſkal vera detta? elder høyrde det verre den Tid til at vitna og lida fyre Jeſu Skuld? elder gjeld det berre Læra’rne, dei ſom er utvalde til at preika og hjelpa Menigheiti i all andleg og likamleg Naud? Nei kriſtne Viner, det gjeld kvar Mann. Me ſkal alle vera ſom Stefanus fulle av Naade og Kraft, me ſkal alle vera ſom Stefanus Jeſu Vitne kvar i ſitt Stand, me ſkal alle likſom Stefanus vera ferduge til at lata Livet fyre Trui ſi Skuld. So ſtyrkje du oſs daa du gode Heilage-Ande til rett at grunda paa i denne Time, korleides me, kvar einaſte ein, ſkal vera eit Jeſu Vitne, og korleides me ſkal vera ferduge til at lida alt fyre hans Skuld.

Me ſkal alle vera Vitne; for Skrifti ſegjer:[2] „um du vitnar med din Munn um Herren Jeſum og trur i ditt Hjarta, at Gud heve uppvakt honom fraa dei daude, ſo verd du frelſt; for med Hjartat verd det trutt til Rettferd, men med Munnen vitnat til Frelſe.“ Det gjeld ſoleides um at vitna, ſoframt me vil verda ſæle, og detta er fulla greidt at ſkyna. Det ſom Hjartat er fullt av, det fløder um Munnen. Er no Hjartat fullt av ſann Tru, ſo lyt ein tala ſom ein truande, um ſo denne Tale berre verd millom deg og Gud i Bøni i den veſle Stova di. Me lyt ſoleides vitna. Difyre er og det fyrſte, du gjerer framfyre Gud, det at vitna; for naar Preſten paa Guds Vegne ved Daupefatet ſpyr deg Sogbarnet, ſom ligg paa Armen, um du trur paa Gud Fader, Gud Son og Gud den Heilage Ande etter dei tri Artiklarne, ſo ſvara dei, ſom bera deg fram, paa dine Vegne: „ja, eg trur,“ og ſo fær du Daupen. Og denne Vitnesburd, ſom du byrjad med, den ſkal du og enda med, og den ſkal du hava i Hjartat ditt og paa Tunga di ſtendigt heile Livet igjenom. Men ſkal eg daa fara ut paa Gator og Vegjer og preika Kriſtus? elder ſkal eg treda fram i Kyrkja elder Samlingshuſet og halda Møte? elder ſkal eg gjera, ſo ſom mange i vaare Dagar, fara ikring fraa Bygd til Bygd og preika og halda Bibelleſingar? Nei du ſkal inkje gjera nokot av alt detta, med minder du dertil heve fenget eit ferlegt Kall, og Menigheiti heve kravt det av deg. Det er mange i vaare Dagar, ſom er gripne av ſlik utidig Vitnelyſt, at dei inkje hava Ro paa ſeg, fyrr dei kann faa treda fram offentleg og preika fyre ei heil Mannamengd. Og ſo preika dei ſolenge fyre andre, at dei ofta gløyma at preika fyre ſeg ſjølv um Audmykja og ei ſtillvori Tru. Detta kann no ſlett inkje vera rett. Og naar no desſe reikande Predikarar endaatil, ſom det ſtundom hender, ſtemna til Møtes, utan at Preſten veit um det elder ſamtykkjer, ſo maa det no vera reint galet daa. For detta verd inkje annat enn at freiſta at lokka Menigheiti fraa Preſten, og ſkipla iſtadenfyre at ſkipa. Det maa no ogſo vera reint at mistyda Guds Ord detta at tru, at ein er ein betre Kriſten elder vitnar um ſin Gud meir rettelegt, naar ein kavar med at faa i Lag Uppbyggelſar og ſovoret, og renn rundt paa deim, naar ein kann koma ſeg til, paa ſame Tid, ſom ein dermed vanſkipar og vanſteller Huſet ſitt og Borni ſine. Til deim, ſom tru at tena Gud paa den Maaten, vil eg ſegja, at dei tente Gud betre med at arbeida paa Marki elder ſitja med Rokken ſin. Og den ſom trur, at Kyrkja, og alt ſom til henne høyrer, ſtend for høgt til at verda neddregi i det daglege Strævet, han ſyner, at han inkje heve Syn paa, kvat Kriſtendom er elder ſkal tena til. Kriſtendomen ſkal nettupp vera Surdeigi, ſom fyrer all den daglege Gjerdi, den ſtørſte ſom den minſte. Den ſom ſoleides trur, at han er ein god Kriſten, av di han gjeng i Kyrkja og paa Uppbyggelſar og held dagleg Bøn og ſnakker myket um Kriſtus, ſamſtundes ſom han ſyner ſeg ſtorlaaten, pengagirug, ukjærleg og fer med Drøſor kringum i Bygdi, han ſpottar ſnarare Gud, enn han vitnar um honom. Nei, Gud kann og ſkal verda umvitnat av kvar einaſte ein ſ oſs gjenom det daglege Arbeidet vaart, kvat Stand han ſo høyrer til. Er du Fiſkar, ſkal du tena din Gud med at vera Fiſkar, ſtella med baaten og Nøterna dine; er du Bonde, ſkal du vera Bonde, driva Jordi og ſtia Fenaden; er du Preſt, ſkal du vera Preſt, læra Guds Ord ſkirt og reint og ſtjorna Sakramenti; er du Kaupmann, ſkal du vera Kaupmann, ſelja og kaupa og gjera Rett og Skil mot kvar Mann. Men med alt detta ſkal du likavel vera eit Jeſu Vitne ſtendigt. Korleides kann no detta hanga i hop? Det ſkal me no ſyna. Soleides er det, at du ſkal vitna um Jeſus Kriſtus inkje einaſte i Ord men og i Gjerd, fyrſt og fremſt i Ord men ogſo i Gjerd. Men at vitna um Jeſus Kriſtus i Ord vil inkje ſegja det ſame ſom at ſnakka um honom ſtødt, for ſo fekk ein fulla inkje gjera annat. Den rette Kriſten heve det inkje ſomyket i Munnen, han er meir ſtillvoren av ſeg. OG ſo lyt ein hugſa paa, at alle hava inkje ſame Lag elder ſame Gaava til at leggja ut Gudsordet fyre andre, alt det dei kann vera like ſo gode Kritne. Nei at vitna um Gud i Ord er at tenkja paa honom og hava honom i Hjartat ſtendigt og vigja all i Gjerd med Bøn, Morgon, Middag og Kveld; det er at ala Borni ſine upp i Gudsfrygt, leida deim tidlega burt aat Kriſtus og fortelja deim um honom og Riket hans; det er at takka fyre alt, det gode ſom det vonde, at tru fullt og faſt, at alt om hender ſkal tena deim til godes, om elſka Gud, og vitna um detta fyre Gud i Bøn. Og heve du ſo Hug og Trong til at faa leſa i Bibelboki i Lag med andre og ſamſnakkaſt med deim um Gud og hans Rike, ſo er det no inkjevetta at ſegja paa det. Du heve no alltid ei ſopaſs Kvileſtund, at du kann faa Grannarne elder Vinerne dine ſaman til ei Husandagt elder ſo. Og endelega, det at vitna Jeſus Kriſtus i Ord, det er at ſvara fyre ſeg og lydt, naar ein verd ſpurt, at ein er ein Kriſten og vil fara aat ſom ſlik ein, um ſo Keiſar og Pave og Allverdi trod fram og trugad med Hogg og Slag, aldri vera rædd og krjupa i Kraa, men ganga ved, at ein elſkar Jeſum meir enn alle Ting, og „veit inkje til Frelſe utan Jeſum Kriſtum og honom kroſsfeſt,“ netupp ſoleides ſom Stefanus gjorde, daa Jødarne ſlog honom i Hel.

Det er inkje lett detta at vitna um Jeſum i Ord, kjære Viner. Ein kvider ſeg ofta fyre at bera Jeſu Merke paa Bringa ſi. Ein vil gjerna tegja, naar Born av denne Verdi ſpea og ſpotta Namnet hans, og ein blygſt fyre at gjera ſi kriſtelege Skylda, av di ein ottaſt fyre at faa Namn av „Hengjehovud“ og verda utſkriken ſom ein av „dei vakte“. Hermed vere det inkje ſagt, at ein alltid framfyre Born av denne Verdi ſkal preika Kriſtum i Ord. Naar ein merkar, at Gudsordet er ſpillt paa deim, at det berre vilde øſa deim meir upp til Traaſs og Spott imot Gud, ſo ſkal ein tegja ſeg. Det er detta, Frelſaren kallar „at kaſta Perlor fyre Svin,“[3] ſom me inkje maa gjera. Men me maa paa ſame Tid vel agta oſs fyre at bruka dette Ord av Frelſaren til at orſaka og løyna vaar Leta med og vaar Ulyſt til at vedkjenna oſs Jeſum. Det gjeld her ſom alltid at fara aat med Apoſtel-Klokſkap, at vera „kloke ſom Ormar og meinlauſe ſom Duvor,“[4] at vera alt fyre alle, ſo ein iminſto kunde frelſa ſume.[5]

Og ſo var det det at vitna um Gud i Gjerd. At vitna um Gud i Gjerd, det er det ſame ſom at laga all Gjerdi ſi ſoleides, at kvar ein, ſom ſer paa henne, lyt ſegja, „han der er ein rett Kriſten.“ Naar ein Tjuv ſtel, og Folk ſtanda og ſjaa paa det, ſo er detta, at han ſtel, det ſame ſom at vitna um ſeg ſjølv fyre deim, ſom ſkoda paa: „eg er ein Tjuv!“ Likeins og med ein Kriſten, all hans Gjerd lyt vera eit Vitnesmaal um, at han er ein Kriſten fyre deim, ſom ſjaa paa. Og denne Vitning i Gjerd, ho ſkal ſyna ſeg i, at du alltid gjerer Skylda di og arbeider trutt, anten du ſo er Husbond elder Teneſtegut, for inkje nokot Arbeid er laakt, naar det verd gjort i Jeſu Namn. Og ſo ſkal ho ſyna ſeg i, at du er ſnild med Kona og Born, at du heve Umſut fyre dei fatige, aldri ſtengjer Dyri fyre den, ſom laana vil, ſoſant du kann hjelpa honom, og han fortener at verda hjelpt, aldri ſyta, um det gjeng nogſo galet, men „elſka dine Fiender, og beda fyre deim, ſom forfylgja deg.“[6] Daa ſkal du heita Guds Barn, ſom er i Himmelen, daa ſkal du heita ein ſann Kriſten.

Og denne Vitning av Kriſtus baade i Ord og Gjerd, ho gjeld baade Mann og Kvende, ho ſkal ſigna alt Arbeidet ditt, og ho er ſo langt fraa at meinka elder ſeinka det fyre deg, at ho tvertum vil gjera det lettare. Naar du, ſom er Fiſkar, er ute i Baaten din og held Snøret; ligg det daa ſo langt undan, trur du, at koma til at tenkja paa Apoſtlarne, ſom var Fiſkarar ſo mange, at tenkja paa den ſtore Fiſkefarm, ſom dei ein Gong fekk, daa vaar Herre Jeſus ſagde det, at ſiga i Kne fyre honom, ſom Petrus, og ſegja: „Herre! gakk ifraa meg, for eg er ein ſyndug Mann,“[7] og likavel beda honom av ſin Naade velſigna ogſo Fiſkjet ditt. Elder naar du er ute og arbeider paa Marki, ligg det daa ſo langt undan, trur du, at tenkja paa honom, ſom all god og fullkomleg Gaava er ifraa, ſom gjev Regn og Solſkin og Grodr og ſo at beda til honom i Hjartat ditt um Lukka til det Aar, ſom ſtundar. Elder naar du ſer paa Vegen paa Kjerra di, ligg det daa ſo langt undan, trur du, at koma i Hug, korleides Gud no i ſo mange Aar heve latet deg fara vel aat og fram, og ſo takka honom fyre det og ſyngja ein Salmeſtubbe elder ei onnor god Viſa iſtaden fyre at ſtogga med Skjenkjeſtova og ſitja og ſumla til langt paa Natt. Og naar du ſo kjem heim og finn Kona og Born heile, ligg det daa ſo langt undan, trur du, at tenkja paa, at Gud heve voret god imot deg likavel, ſom heve gjevet deg baade Kona og Born.

Og ſo Kvinna, ſom ſteller meir inne, kann inkje ho og vitna um Kriſtus i ſi ſtille Ferd. Jau visſelega. Naar ho flir og ſoper og tvær Golvet og vil halda alt fint og reint, av di ho veit, at Gud, ſom er den reine, inkje kann lika at vera tilhuſe i ei Stova, ſom meir er likt til eit Griſebol enn Folkahus, ſo gjerer ho ei Gjerd, ſom det ſømer ſeg eit kriſtelegt Kvende. Og naar ho alltid held ſeg og Mannen ſin velflidde, agtar vel paa Borni ſine og el deim upp i Gudsfrygt, daa er ho eit ſant Jeſu Vitne. Og naar ho i all Aatferdi ſi er ſtilvori og bljug og tolug og fudelſki og Mannen ſin lydug av Hjartat, ſo er ho ei ſann, kriſteleg Kvinna. Difyre ſegjer ogſo Boki, at ſlik ei Kvinna ſkal hava ſtor Løn, fyredi mange ſkal verda vunne fyre Kriſto ved at ſjaa paa hennar reine og bljuge Aatferd.[8] Og Salomon ſkriv i ſine Ordtøke ſoleides um den rette Kvinna:

„Ho gjerer Mannen ſin godt og inkje illt alle ſine Livedagar. Ho fær ſeg Ull og Lin, og Henderna hennar arbeida med Lyſt. Henderna ſine retter ho aat Rokken, og Fingrarne hennar fata Snelda. Handi ſi opnar ho fyre Armingen, og Henderna ſin retter ho til den fatige. Aaklæde gjerer hoſeg, fint Lin og Purpur er hennar Klædnad. — Skyrtor gjerer ho og ſel deim, og Belte flir ho Kaupmannen. Styrke og Heider er hennar Klædnad, og ho lær aat den komande Dag. Ein Munn let ho upp med Visdom, Kjærleiks-Log er paaa Tunga hennar. Ho ſer etter, kor det fer aat i Huſet ſitt, og ho et inkje ſitt Braud i Leta. Tekke er ſvikalt, og Vænleike er faafeng — ei Kvinna, ſom ottaſt Herren, ho ſkal verda lovad.“[9] Ja kjære Viner! Mann og Kvende, det gjeld um at vedkjenna ſeg den Herre Kriſtus i Ord og i Gjerd. Og detta er inkje Smaating, men det er ein overslega ſtor Ting. For Herren ſegjer: „kvar den ſom vitnar um meg fyre Menneſkjom, honom vil eg og vitna um fyre Fader min, ſom er i Himlarne, men den ſom negtar meg fyre Menneſkjom, honom vil eg og negta fyre Fader min, ſom er i Himlarne.“[10] At me daa maatte rettelega vitna um ditt heilage Namn du vaar Herre og Frelſar!

Men kvat Løn hava no dei, ſom vitna um Kriſtus, her paa Jordi. Sjaa paa Stefanus, ſo fær du Svaret. Han vardt hatad, han vardt forfylgt, han vardt ſlæpt fyre Raadet og laſtad paa ſitt Bak, og ſidſtpaa vardt han ſteinad i Hel. Det var hans Live, det var deira Liv, ſom vitna i Sanning um Herren og Meiſtren ſin. Sannelega han fekk ſanna paa ſeg dei Ord i Skrifti: „me ljota gjenom mange Trengſlor ganga inn i Gudsriket,“[11] han fekk ſanna paa ſeg, „at Vegen er trong, ſom ber til Livet.“[12] Viner! me lyt lida, ſoframt me vil ganga inn til Livet, og det er Teiknet paa eit ſant Jeſu Vitne, at ein kann lida me Tolmøde. Eg meiner inkje her nettupp det at vera ſjuk, at miſta Gods elder Born elder Kona, endaa det er hardt nog detta; men det finſt andre Trengſlor, ſom er langt verre, og det er andlege Freiſtingar og andleg Strid. Naar det ſtundom kjem ſmjugande ein Tvil i Hjartat, um du no og i Røyndi vil verda ſæl, naar du ſkjelv fyre Guds Andlit i Anger og Rædſla og berre for Myrkr kringum, naar du lyt ſtynja med den heilage Songaren: „Frels meg Gud, for Vatn gjeng alt til Saali. Eg er ſigen i djupt Dy, og det finſt inkje Fotefeſte, eg er komen i djupt Vatn, og ein Straum bryt yver meg. Eg heve ropat meg trøytt, Barken min er haas; Augo mine ero upptærde, medan og ventar paa min Gud,“[13] — ja daa er det vel Trengſla.

Og naar du kjem full av glad Tillit og vedkjenner deg det dyre Jeſu Namn, og ſo berre møter Laatt og Spott, naar Folk kalla det fyre Daarſkap at tru ſlikt nokot, naar dei inkje vil gjera Lag med deg, av di du er ein rett Jeſu Fylgeſvein, og du tapar baade Æra og Gods med at vera trufaſt — jaa daa er det vel og Trengſla.

Og naar du verd ribbat ſo naken ſo naken baade paa Sall og Kropp, ſom Job vardt det, daa han miſte alt han aatte, laag i Verk og Saar og korkje fekk Trøyſt hjaa Viner elder Viv, ſo han laut ſegja: „naken kom eg or Moderliv, og naken ſkal eg atter fara dit,“[14] naar detta hender deg, alt det du heve trutt og bedet ſo hjartalegt all di Tid, og du ſo attpaa er nøydd til at ſjaa ugudelege Folk trivaſt og hava det godt og vel, og du endaa inkje heve Lov til at ſyta men ſkal takka — ja daa er det vel Trengſla!

Og naar du ſer Borni elder Foreldri dine, elder kven du no kann hava kjæraſt, vanvyrda jeſu Namn, liva reint gudlauſt, ganga rake Vegen til Helvite — for ei Trengſla!

Naar du lyt „hata Fader og Moder,“ av di du vil vera ein rett Jeſu Fylgjeſvein, naar du lyt riva Kjøt og Blod ut or deg ſjølv og banna, der du ynſkte ſigna — ja vel er det Trengſla!

Men trøyſta deg, trøyſta deg, du ſtend inkje eismall paa denne tronge Vegen. Det finſt dei, ſom er gjegne i Fyrevegen, og det ſkal finnaſt dei, ſom koma etter. Sjaa paa Stefanus og dei mage tuſund, ſom med honom er ſteinade, brende, pinte til Daudes — kven heve lidet ſom dei? Og likavel ſyta dei inkje, likavel graate dei inkje, men „deira Andlit er ſom eit Engels-Andlit.“[15] Og dei ropa hugheile til deg: „kom, kom, ræddeſt inkje fyre deim, ſom Likamen døyda men kunna inkje døyda Saali; men ræddeſt helder fyre deim, ſom kunna tyna baade Saal og Likam i Helvite.“[16]

Og ſjaa paa den endaa ſtørre, Jeſus Kriſtus. Alle dine Trengſlor, kor ſtore dei ſo kann vera, er ſom eit Fjom at rekna mot deim, ſom han leid. Du er freiſtad, han var meir freiſtad. Han ſtridde med Djevelen ſjølv, han laag og ſukkad og bad i Hagen Getſemane, ſo Sveitten hans var lik Blodsdropar, ſom draup paa Jordi. — Du møter Spott og Haad, lyt tola Slengjeord og torer inkje gjengjelda, — han endaa meir. Han, ſom var Guds Son, laut tola Mistak og Vantru av Vinerne ſine, Spott og Reiſing av Uvinerne. Han ſom, kvat Tid han vilde, kunde ropa Herar av Englar til Hjelp, han laut lata ſeg ſlaa og hudflengja og kroſsfeſta av veſalt Mannakrek, ſom han var komen til at frelſa. — Du er arm og fatig ſom Himmelens Fugl, han var endaa fatigare. Han, ſom aatte all Verdi, ſom alle Ting er ſkapte ved, han hadde inkje det, ſom han kunde ſtydja Hovudet til.[17] Du lyt hata Fader din og Moder di elder Syſter og Broder — han laut endaa meir. Han laut kaſta ut den Branden, ſom ſkulde kveikja paa denne Eld av Hat i Verdi. Han ſegjer: „de ſkulo inkje meina, at eg er komen til at ſenda Fred paa Jordi; inkje er eg komen til at ſenda Fred men Sverd. Di at komen er eg til at ſetja Mannen upp mot Fader ſin og Dotteri mot Moder ſi og Brudri mot Bermoder ſi, og Uviner av Mannen ſkal Huslyden hans vera.“[18] Fyrr hava alle livt i ſyndug Trygd, no er han komen, ſom kallar alle til ſeg, og dei ſom koma, maa ſoleides riva ſeg lauſe fraa den ſynduge Verdi, endaa til fraa ſine nærmaſte, naar desve er ſynduge. Tenk at maatte ſegja detta og det berra av Kjærleike, for ei Trengſla maa inkje det hava voret! Ja kjære Viner, det er umogelegt at ſjaa Botn i Jeſu Trengſlor fyre vaar Skuld, ſkulde daa inkje me den Stundi, me bu hernede, lida med Tolmøde. No maa inkje detta verda mistytt ſoleides, at me ſkal leita etter Trengſlor, ſkapa oſs Trengſlor, der dei inkje finnaſt, likſom Munkarne i gamle Dagar, ſom drog ut i Øydemarki og ſlo ſeg med Svipor og plaagad ſeg paa alle Maatar. Nei Trengſlorna koma nog av ſeg ſjølv, det gjeld berre um at taka rett imot deim. Og me kann vera gode Kriſtne, um me inkje kvar Dag hava Trengſlor. Det hadde Stefanus helder inkje. Og ſjaa paa Job, fyrr han vardt ſlegen! Daa kallar Gud honom ein god, gudfrygtig Mann, og likavel var han baade rik og glad og livde berre Fagnadagar. Og um me enn kann ſegja, at vaar Herre Jeſus Kriſtus, daa han gjekk hernede paa Jordi, hadde Trengſlor kvar Dag, og at me ſkal vera hans Fylgjeſveinar, ſo lyt me og hugſa paa, at det er uendleg Skil paa honom og paa oſs. Han var Guds Son, og me er Mannaborn, han bar Syndabyrdi fyre all Verdi, og me er frie fyre Syndabyrdi i Trui paa honom. Deſsutan kann du inkje vita, kvat Dag Trengſla kjem, daa Livet er langt. Det kann og finnaſt dei, ſom ſlett inkje faa ytre Trengſla, nettupp fyre di dei lengta ſo ſaart etter henne. So vil Gud røyna deim, um dei kann vera true utan Trengſla. Aalment verd det likavel, at ein lyt lida her i Verdi fyre Jeſu Namns Skuld; men ein lyt agta ſeg fyre at ſetja detta upp ſom ein Læreſetning paa den Maaten, at ein dømer andre, ſom inkje juſt hava Trengſla, til at vera laake Kriſtne elder ſlett inkje at høyra Jeſus til. Men dei ſom lida, ſkal hava den Trøyſt med ſeeg, at dei er paa ſame Vegen, ſom Kriſtus var, at dei er ſanne Fylgjeſveinar ſom Stefanus og dei andre, at dei er millom deim, ſom taka upp Krosſen og fylgja honom. Me veit fulla, at desſe Trengſlor ein Gong ſkal taka Ende, daa naar me ſkal ganga heim til dei høge Buſtader, der me er ættade fraa, daa naar me ſom Stefanus ſkal ſjaa Himlarne opne og Menneſkje-Sonen ſtandande attmed høgre Handi til Gud, og vaar Herre Jeſus Kriſtus ſkal turka Taara av alle Augo, daa naar me ſkal liva i den fælaſte Glæda i all Æva. Kvat er ſo Trengſlorna paa Jordi at rekna mot den Æreglans, ſom ſkal verda openberr paa oſs. Og tenk, tenkj kjære Viner, um me ſkulde koma til at byta faafeng Gleda hernede med evenlege Trengſlor, med evenleg Uſæla i Lag med Djevelen og Englarne hans! Nei lat oſs ſiga i Kne, og midt i Sorger og Trengſlor beda ſom Stefanus: „Herre tak imot Anden min!“ ſo ſkal det og verda ſagt um oſs, ſom det ſegjeſt um honom, at me ſomna ut or Verdi, og ſo ſkal me og vakna i Armarne paa Frelſaren vaar og aldri lida meir.

Og no, kriſtne Viner, er endaa eit Spursmaal atter, og det er: er me ſlike Jeſu Vitne? ſlike Jeſu Fylgjeſveinar? Elder er me meir like dei vantrue Jødarne, ſom Dagſens Evangelium talar um, ſom ihelſlaa, hudflengja, kroſsfeſta dei Profetar og Vismenner og Skrivtkloke, ſom han ſender til deim? Eg veit det inkje, kvar lyt ſvara fyre ſeg, men at desſe Ordi raaka mang ein i Menigheiti, det er visſt. Me kann inkje lenger hudflengja og forfylgja Læra’rne paa ſame Maaten, ſom Jødarne gjorde, (for detta dømer den verdslege Logi) men me kann det, ſom kjem paa eit ut, ſvivyrda deim, reka deim fraa oſs, vera deim ulyduge og tidt og ofta ſpilla deira gode Namn ved ſkamlaus Snakk. „Men“ — kann de ſegja — „me hava inkje ſet nokon Profet elder Skrivtklok, ſom er ſend til oſs?“ „Jau det hava de,“ vil ſo eg ſvara. „Det ſtend paa Preikeſtolem um Sundagarne ein Mann, ſom talar Gudsordet til dykker med Maning og Bøn, — ſjaa han er ein ſkrivtklok. Han talar inkje ſitt eiget men Herren ſitt, han gjev inkje av ſine eigne Naadesgaavor men av Herren ſine. Han kann vera veik og hava liten Givnad og høva litet til Folket, men ſo kann han likavel vera til Velſigning, av di han byd fram Herren ſine Naadesgaavor og inkje ſine eigne.“

Og ſo hava vel fleſtalle i Stova ſi ei Bibelbok elder nytt Teſtamente — ſjaa dei er Herrens livande Profetar, ſom tala hans guddomlege Ord ſkirt og reint, ſoleides ſom han ſjølv talad det, daa hann gjekk hernede. Ja her ropar og lokkar han meir kjærlegt enn den kjærlegaſte Fader. Han opnar Dyri fyre alle, den ringaſte ſom den rikaſte, for han ſegjer: „Gud vil, at alle ſkulo verda frelſte,“[19] og „kom til meg allle ſom ſlita og ero tyngde, og eg vil gjeva dykker Kvila.“[20] Men agta dykker, at inkje Herren ſkal ſegja til dykker ſom til Jeruſalem: „kor ofta heve eg viljat ſamna Borni dine likaſom ei Høna ſamnar Ungarne under Vengjorna ſine og de vilja inkje.“ Ja det er Orſaki. De vilja inkje. Gud heve inkje voret lika ſæl, han lokkar og dreg i eit ſtandande likatil det ſidſte Andadraget dykkar, men — de vilja inkje, de vilja inkje høyra Bøni, lyda paa Ropet, de er trege, kalde. Difyre lyt og Domen verda leſen yver deim, ſom detta høver paa: „alt rettferdigt Blod, ſom er uthellt paa Jordi ſkal koma yver dykker.“ Det vantrue Jødar bad Bloddomen ned yver ſeg ſjølve, daa dei ropad: „ditt Blod kome yver oſs og yver Borni vaare!“[21] og det er denne ſame Bloddom, ſom alle vantrue nedbeda paa ſeg, Domen ſom ſkrik ifraa Kriſti Blod og fraa Blodet til alle dei heilage, ſom Utrui heve tynt. Og vidare ſkal Straffi verda leſi: „Dykkar Hus ſkal verda lagt i Øyde.“ Likſom det inkje vardt Stein paa Stein atter av Jødagudshuſet i Jeruſalem, ſo ſkal dykkar Gudshus, dykkar Hjarta verda lagt i Øyde, Gud ſkal vilja burt fraa dykkar, um de ſo enn utvertes ſynaſt hava det godt. Men likſom Banningi paa Jødarne inkje ſkal vara til evenleg Tid, men dei ſkal ſjaa Herren og Meiſtren ſin koma atter, inkje ſom fyrr audmjukt ridande paa Æſlet, men i Kraft og Æreglans i Skyerna, daa naar dei umvenda ſeg og ſegja: „velſignad vera han, ſom kjem i Herrens Namn;“ ſoleides ſkal og de, naar de umvenda dykker og ſegja av Hjartat: „velſignad vere han, ſom kjem i Herrens Namn,“[22] ſtrakſt faa ſjaa Jeſum koma til dykker med ſin rike Naade og gjera dykker føre til ein Gong at ſamnaſt med honom i høge Himmelsheimen.

Herre Jeſus Kriſtus! ſo lat oſs daa velſigna deg, velſigna kvar den, ſom kjem i ditt Namn. Lat oſs verda rette Vitne, ſom Stefanus var det, i Rikdom, i Lukka, i Gleda, i Naud, i Faare, i Trengſla. Ja um me ſo ſat i djupaſte Myrkr, i veſalſte Usſeldom, hadde tapt alt og vonad inkje, ſo lat oſs likavel kunna ſyngja med Fatigmannen:

Aa Herre Jeſus, i din Famn
det er ſo godt at kvila,
her er ſo myrkt, eg ſer ei Hamn,
men eg paa deg vil ſtila;
den ſaare Foten ſnaudt meg ber,
du vil meg taka kor ſom er,

aa Herre Jeſus! i din Famn
det er ſo godt at kvila.

Mi Not er ſprengd, mitt Hus er ſelt,
paa deg eg do vil lita;
eg balar hardt, men alt det velt,
do endaa kann eg ſlita;
vel er eg bleik og ſjuk av Naud,
og Borni ſkrika etter Braud,
mi Not er ſprengd, mitt Hus er ſelt,
paa deg eg do vil lita.

Du heve ſagt det i ditt Ord,
at du vil aldri ſvika,
at Naud og Trong er Dyri ſtor
radt inn til Himmerike;
ſo vil eg beda glad, og tru
du bert til Himlen byggjer Bru,
for du hev ſagt det i ditt Ord,
at du vil aldri ſvika.

So tak meg dyre Frelſarmann,
og lat meg inkje gløyma,
at fyrr du yver Djevlen vann,
ditt raude Blod laut ſtrøyma;
naar daa eg lig, eg faſt vil tru,
eg er paa ſame ſeg ſom du —
ja tak meg milde Frelſarmann,
du vil meg aldri gløyma!

Amen, i Jeſu Namn, Amen!


  1. Ap. Gj. 5, 29.
  2. Rom. 10, 9, 10;
  3. Mt. 7, 6;
  4. Mt. 10, 16.
  5. 1 Kor. 9, 22.
  6. Mt. 5, 44.
  7. Luk. 5, 8.
  8. 1 Pet. 3, 1. 2;
  9. Ord. 31, 12 fg.
  10. Mt. 10, 32. 33.
  11. Ap. Gj. 14, 22;
  12. Mt. 7, 14.
  13. Salm. 69, 2. 3. 4.
  14. Job. 1, 21.
  15. Ao. Gj. 6, 15.
  16. Mt. 10, 28.
  17. Mt. 8, 20.
  18. Mt. 10, 34 fg.
  19. 1 Tim. 2, 4.
  20. Mt. 11, 25.
  21. Mt. 27, 25.
  22. Mt. 23, 38.